CERKAK

Cerkak iku cakakan saka crita crita cekak. Diarani crita cekak amarga critane pencen cekak. Ora mung marga wujude kang cerkak( 2-5 kaca), nanging crita utawa lakon kang diandharake ya cekak. Umume wektu kang dibutuhake kange maca cerkak iku mung sedhela wae.

Crita cekak umume dumadi ska saalur wae. Tegese, prekara utawa konflik kang diadhepi dening paragane- paragane mung siji. Sanajan mangkono, masalah iku mau saya suwe saya ruwet , wusanane ngant dadi mbundhet(klimaks). Bab iku beda karo akehe prekara ing crita novel kang biasane nyritakake perkara pirang-pirang dadi siji. Kajaba prekara kang akeh mau, paraga kang dicritakake ing kono uga pirang-pirang(ora mung siji).

A. Maca lan nanggepi isine crita cekak lan niteni perangan-perangane .

Crita cekak iku karangan utawa riptan sumbere bisa saka kanyatan trus di bumboni , bisa uga surni saka kayalan utawa rekane pangripta wae. Senajan mangkono, perangan-perangan kang mbangun wutuhe crita cekak adhakane padha. Perangan -perangan kang mbangun wutuhe crita cekak iku diarani unsur intrinsik, kang nyakup underane perkara(tema), paraga(tokoh) lan watake paraga(penokohan), lakune crita(alur/plot), kepiye pangripta anggone nyritakake(point of view), kapan lan kedadeane crita kasebut(seting), lan tuntunan kang ditujoake marang pamaca(amanat).

Jlentrehe :
Tema iku underane prekara kang dirembug kang dadi sumbere konflik.
Tokoh lan penokohan iku gegayutan karo sapa wae kang dicritakake ing cerkak iku genep karo watake, kayata: sabar, wicaksana, galak lan sapanunggalane.
Plot iku gegayutan karo kepiye lakune crita: alure lumrah/normal/maju/mundur.
Point of view utaw sudut pandang iku kalungguhane pangripta sajrone crita. Pengarange dadi paraga utama('aku'ing crita) apa dadi paraga kang mung nyritakake ('dheweke' ing crita).
Seting gegayutan karo papan lan wektune, crita iku kedadeane ana ngendi lan kapan kelakone. Dene amanat iku magepokan karo wulangan/tuladha/tuntutan kang diemot ing crita iku.

B. Nemokake tuntutan kang diemot ing crita cekak lan njumbuhake karo kahanane bebrayan

Amanat iku wujude gagasan utawa gagasane pangripta kang diajap bisa di temokake dening para kang maca. Amanat-amanat iku biasane gegayutan karo niat utawa pitutur becik, upamane bab katresnan kalebu tresna marang sasamane , tresna bangsa, tresna budaya, lan sapanunggalane. Saliyan iku amanat uga ana kang gegayutan karo pangibadah utawa ketuhanan (religius), setya marang negara(patrotisme), pendhidhikan, kebudayaan, lan sapanunggalane.

C. Nulis sinopsis crita cekak nggunakake ragam basa kang jumbuh/cocog karo konteks lan pratanan/aturan

Sinopsis iku ringkesan isine crita, kalebu cerita cekak. Urutan lan basane sinopsis ora kudu padha karo basa ing crita. Sing baku, nalika nulis sinopsis paraga, watak, intine crita ora kena beda karo sumbere, yaiku crita kang di gawe sinopsis. Nadyan mengkono, urutan anggone nulis sinopsis ora kudu padha karo urutan ing crita iku. Gampange rembug, sinopsis iku padha karo nyritakake meneh nganggo basamu dhewe.

D. Naliti sinopsis crita cekak gegayutan karo jumbuhe karo konteks lan pranatan

Naliti sinopsis ing kene mengku karep, kanca padha kanca pdha bebarengan bijen-bijenan(saling menilai)sinopsis garapane. 

Kegiatan kaya ngene iki umume diarani njilimeti utawa menyunting. Ing kegiyatan kang njilimeti iki kang dijilimeti bisa aksarane, rutute ukara, utawa di tambahi, lan perangan kang keladuk ya kudu disuda. Isine crita ora perlu di benarake, amarga iku hakekate pengarang kang sipate bebas mekarake gagasan. Kamerdikan sajrone ngundhal gagasan iku, ing jagade kasusastraan diarani lisensia poetika.

~mugi-mugi migunani kangge panjenengan sedaya~

Sumber : Gegaran Nyinau Basa Jawa 1 kelas X SMA/SMK/MA